Interwencja w postaci instalacji d藕wi臋kowo-艣wietlnej, zrealizowana 19 listopada 2022 r. w Szybie Krystyna jest prywatn膮 inicjatyw膮 czterech bytomian, architekt贸w Medusa Group.

Metaforyczny przekaz w formie bij膮cego serca Krystyny symbolizuje tl膮ce si臋 偶ycie budynku. Jest to preludium do projektu, ma na celu zainteresowanie i zainicjowanie dalszych dzia艂a艅 w szerokim kr臋gu os贸b, kt贸rym zale偶y na przetrwaniu i rewitalizacji obiektu.

Projekt jest hipotetycznym scenariuszem wykorzystania Szybu Krystyna w przysz艂o艣ci. Adaptacja nagiego, stalowego szkieletu, kt贸ry pe艂ni rol臋 g艂贸wnej, w艂a艣ciwej konstrukcji no艣nej jest prowokacyjn膮 form膮 projektu. Idea rozbi贸rki ceglanych 艣cian os艂onowych to dope艂nienie wieloletniego procesu rabowania budynku i samoczynnej degradacji wynikaj膮cej z warunk贸w atmosferycznych. Wertykalny ogr贸d jest parafraz膮 zwyci臋stwa natury nad Szybem Krystyna, kt贸ra przejmuje go wraz z otaczaj膮cym terenem, pokrywaj膮c je zieleni膮, sk艂aniaj膮c do refleksji nad przysz艂o艣ci膮鈥

Jan Wichrowski, Micha艂 Soko艂owski, Rafa艂 Dziedzic, Przemo 艁ukasik.

Jej Wysoko艣膰 Krystyna

Ikoniczna posta膰 w skali Bytomia.
Pi臋膰dziesi臋ciosiedmiometrowy szyb, od nieomal stu lat dostojnie zagl膮daj膮cy zza w臋g艂贸w pierzei ulic w zakamarki Bytomia. Miasta naznaczonego bliznami swej przemys艂owej historii, niegdy艣 s艂yn膮cego z czarnego z艂ota, dzi艣 walcz膮cego z czarnym scenariuszem gin膮cych na naszych oczach, ikonicznych obiekt贸w postindustrialnych.

Szyb Krystyna to wa偶na i nieodzowna cz臋艣膰 sk艂adowa portretu miasta, jego i mieszkaj膮cych w nim ludzi naznaczonych genotypem to偶samo艣ci i dziedzictwa tego miejsca. Dlatego kolejny raz podnosimy alert, tym razem w rytmie zanikaj膮cego pulsu serca. Serca, kt贸rym w latach 艣wietno艣ci dla Kopalni Szombierki by艂a najwi臋ksza maszyna wyci膮gowa w Europie. Serca kopalni, pr臋偶nie i bez ustanku, szychta za szycht膮 transportuj膮cego g贸rnik贸w, jak hemoglobina tlen do krwioobiegu podziemnych chodnik贸w. T臋tni膮ca 偶yciem, roz艣wietlona i daj膮ca zna膰 o swym istnieniu pulsuj膮cymi d藕wi臋kami sygna艂贸w kursuj膮cej wyci膮gowej szoli.

Dzi艣 pogr膮偶ona w mroku, milcz膮co i niecierpliwe wo艂aj膮ca o przetrwanie.

Wertykalny ogr贸d

Ta sama i emblematyczna. W formie g贸rniczego pyrlika, lecz ubrana w inn膮 sukni臋. Krystyna jako wertykalny, zielony ogr贸d, pozbawiona swej ceglanej kreacji, pod kt贸r膮 kry艂a sw贸j majestatyczny stalowy szkielet. Okryta prze藕roczystym woalem i zieleni膮, zmieniaj膮c膮 sw贸j obraz barw wraz z porami roku. Mog膮ca otworzy膰 swe wn臋trze dla kolejnych pokole艅, przed ka偶dym kto zechce czerpa膰 rado艣膰 z widoku na panoram臋 zmieniaj膮cego si臋 miasta i regionu. Maj膮ca potencja艂, aby by膰 zacz膮tkiem rewitalizacji obszernego, pokopalnianego terenu. By膰 olbrzymi膮 szans膮 dla Bytomia, na rozw贸j oraz by膰 mo偶e stworzenie niezwykle atrakcyjnej nowej cz臋艣ci miasta.

By膰 mo偶e niepoprawnie optymistyczna, lecz niepozbawiona 艣wiadomej diagnozy w zderzeniu z ogromem problematyki przemian spo艂eczno-ekonomicznych miasta. To nasza w艂asna, refleksyjna i alegoryczna opowie艣膰 o scenariuszu mo偶liwo艣ci jakie daje potencja艂 drzemi膮cy w tym wyj膮tkowym obiekcie.

Tryptyk

Wo艂anie o pomoc dla Szybu Krystyna, to po latach przerwy kolejna nasza ods艂ona mo偶liwej adaptacji tego obiektu. Do艂膮czy艂 on do inicjatyw powi膮zanych z Wie偶膮 Ci艣nie艅 i Elektrociep艂owni膮 Szombierki. To nasz osobisty tryptyk. Tryptyk powinno艣ci i pr贸by dania szansy obiektom wyj膮tkowym, w skali Bytomia, 艢l膮ska. Aby ikony regionu nie przetrwa艂y wy艂膮cznie na starych poczt贸wkach, by nie sta艂y si臋 jedynie powidokami naszej pami臋ci.

Z nadziej膮 na kolejne szychty a nie fajrant.

SOS!

Wie偶a Ci艣nie艅
Elektrociep艂ownia Szombierki
Szyb Krystyna

Wcze艣niejsze projekty

2009

2011

Historia

Wie偶a wyci膮gowa szybu Krystyna (dawny Kaiser Wilhelm) jest elementem infrastruktury dawnej Kopalni W臋gla Kamiennego Szombierki (dawna Hohenzollern), kt贸rej historia si臋ga 1869 r., tj. momentu za艂o偶enia przez 艣l膮skich magnat贸w przemys艂owych z rodu von Schaffgotsch. W 1882 r. szyb sta艂 si臋 cz臋艣ci膮 kopalni Paulus-Hohenzollern oraz elementem tzw. rejonu Hohenzollernschachte. Na przestrzeni 4 膰wierci XIX w. wydr膮偶ono r贸wnie偶 inne szyby, w tym odwadniaj膮cy Hohenzollern (p贸藕niej Ewa), wydobywczy Kaiser Friedrich (Jadwiga), wentylacyjny Gemander (Janina) oraz wydobywcze Sommer i Georg. W wyniku podzia艂u historycznego G贸rnego 艢l膮ska na cz臋艣膰 niemieck膮 i polsk膮 na pocz膮tku lat 20. XX w., rejon p贸l Hohenzollernschachte znalaz艂 si臋 po stronie niemieckiej i przekszta艂ci艂 w samodzieln膮 kopalni臋 Hohenzollerngrube. Wraz z dokonanym w tym okresie, tj. w 1920 oraz 1928 r., pog艂臋bieniem szybu Kaiser Wilhelm do poziomu 510 m (pierwsze 171 m), konieczna sta艂a si臋 modernizacja przestarza艂ej, basztowej wie偶y wyci膮gowej z XIX w. W 1928 r. w miejscu starej, rozebranej wie偶y wzniesiono now膮, basztow膮, modernistyczn膮 wie偶臋 w konstrukcji stalowej, ryglowej, przes艂oni臋tej ceglanymi, pozbawionymi ozdobnych akcent贸w elewacjami, nawi膮zuj膮cymi do kszta艂tu m艂ota g贸rniczego. W g艂owicy obiektu umieszczono dwie nowoczesne, elektryczne maszyny wyci膮gowe wyprodukowane przez firm臋 Vereinigte Oberschlesische H眉ttenwerke Werk Donnersmarckh眉tte Hindenburg i BBC Brown Boveri & Gie Mannheim, o mocy 2700 KM (od 1928 r.) i 3263 KM (od 1933 r.), kt贸re zast膮pi艂y dotychczasowe maszyny o nap臋dzie parowym. W s膮siedztwie wie偶y wzniesiono w tym czasie r贸wnie偶 budynki nadszybia, w tym now膮 sortowni臋, brykietowni臋, warsztaty, ku藕ni臋, magazyny oraz cechowni臋. Nazwa wchodz膮cej od 1945 r. w sk艂ad Skarbu Pa艅stwu kopalni przemianowana zosta艂a na KWK Szombierki, natomiast szyb Kaiser Wilhelm okre艣lano odt膮d jako szyb Krystyna. W okresie powojennym szyb pog艂臋biony zosta艂 do g艂臋boko艣ci 840 m, ale nie wp艂yn臋艂o to na przekszta艂cenie struktury i charakteru wie偶y wyci膮gowej. Kopalnia Szombierki, skonsolidowana w latach 70. z KWK Karol, a w latach 90. z KWK Centrum, zosta艂a ostatecznie zamkni臋ta w 1997. Wskutek likwidacji z u偶ytkowania wy艂膮czono r贸wnie偶 szyb Krystyna wraz z wie偶膮 wyci膮gow膮, a w 2001 r. rozebrano s膮siaduj膮ce z ni膮 budynki nadszybia z lat 20. XX w. Z inicjatywy 艢WKZ budynek wie偶y wyci膮gowej szybu Krystyna wraz z wyposa偶eniem, tj. elektrycznymi maszynami wyci膮gowymi oraz otaczaj膮cym terenem, wpisany zosta艂 w 2004 r. do rejestru zabytk贸w nieruchomych wojew贸dztwa 艣l膮skiego.

殴r贸d艂o: Narodowy Instytut Dziedzictwa (www.zabytek.pl)

Podzi臋kowania

Dominik Sielski (produkcja); Karol Bogu艣 (asysta produkcji); Przemek Potyka, Marcin Wo藕niak (艣wiat艂o); Patryk Doma艂eczny, Szymon Wrodarczyk (d藕wi臋k); Grzegorz Or艂owski (wsparcie alpinistyczne); Ra2nski, Marcin Lech, Adrian Mikos (foto/video); 艁ukasz Chmiel, Kajetan Wichrowski, Bartosz 艁ukasik (pomoc w monta偶u instalacji), Jacek Wichrowski (wsparcie logistyczne); Maciek Wichrowski (osprz臋t alpinistyczny); Micha艂 Pieczonka (transport); Micha艂 Tomczak (iGuzzini 艣wiat艂o); Mi艂osz Jaksik (www).

Podzi臋kowania dla W艂a艣ciciela Szybu Krystyna, za mo偶liwo艣膰 wykorzystania tego wyj膮tkowego obiektu do instalacji artystycznej.

I wielu, wielu innym kt贸rym jeszcze zale偶y鈥

Bibliografia:
Fotografie historyczne: www.fotopolska.eu, www.kalideblock.bytom.pl; Fotografie wsp贸艂czesne: materia艂y w艂asne, www.fotopolska.eu; Dokumentacja oraz fotografie archiwalne: www.pbc.gda.pl